KOSMIČKO TKANJE

CRNA RUPA PODRIGNULA

207 pregleda
ESO/EHT

Prvi put snimljeno kako izbacuje ogroman mlaz materije oko sebe brzini bliskoj svetlosnoj.

Nakonprve fotografije crne rupe ikada 2019. godine, sada je prvi put snimljeno kada ona oko sebe izbacuje snažan mlaz materije. Većina galaksija u svojem središtu ima supermasivnu crnu rupu koja nezasitno proždire sve u svojoj neposrednoj blizini. No, ona može i maestralno podrignuti, odnosno izbaciti snažne mlazeve materije brzinom bliskom brzini svetlosti.

Posle višegodišnje analize i obrade podataka, predočili su do sada neviđeni prizor – bazu mlaza koja je povezana s materijalom što se vrti oko supermasivne crne rupe (6,5 milijardi puta masivnije od Sunca). Osim mlaza, na slici se može videti i ono što stručnjaci nazivaju senom crne rupe.

Naime, materijal koji usiše svojom gravitacijom ne završi uvek u samoj crnoj rupi. Umesto da upadne, mali deo čestica ubrzava do neverovatnih brzina i u snopovima ponovo izleće u kosmos. U nekim slučajevima mlazevi mogu biti toliko veliki da se protežu i van galaksije u kojoj je crna rupa.

Astronomi se već dugo pitaju koji mehanizam stoji iza stvaranja tako ogromnih mlazeva. Znamo da mlazevi dolaze iz područja koje okružuje crnu rupu, ali još ne razumemo u potpunosti kako se to događa. Da bismo to neposredno proučavali, moramo posmatrati poreklo mlaza što je moguće bliže crnoj rupi”, rekao je astronom Ru-Sen Lu iz Šangajske astronomske opservatorije u Kini.

Naučnici su stoga 2018. uperili više snažnih teleskopa ka središtu galaksije Messier 87 (M87), udaljene od nas 55 miliona svetlosnih godina, i teleskopimaVLBI Array (GMVA), Atacama Large Milimeter/submillimeter Array (ALMA)i Grenlandskim teleskopom (GLT)) proučavali snažan mlaz koji izbacuje tamošnja supermasivna crna rupa, saopštava Evropska južna opservatorija(ESO).

Posle višegodišnje analize i obrade podataka, predočili su do sada neviđeni prizor – bazu mlaza koja je povezana s materijalom što se vrti oko supermasivne crne rupe (6,5 milijardi puta masivnije od Sunca). Osim mlaza, na slici se može videti i ono što stručnjaci nazivaju senom crne rupe.

Naime, dok oko nje kruži materija, crna rupa se zagreva i isijava svetlost. Tamno područje u središtu ovog užarenog prstena jesre sena crne rupe, odnosno jedino što može videti jer je ovo mračno kosmičko čudovište zapravo nevidljivo. Gravitacija crne rupe je toliko snažna da joj, iza određene tačke u prostoru, više ništa ne može pobeći. Ni elektromagnetsko zračenje, poput rendgenskih zraka, radio-talasa, svetlosti i slično.

Veličina prstena na novoj slici je oko 50% veća u poređenju s fotografijom iz 2019. koju je snimila kolaboracija Event Horizon Telescope, a razlog tome je, kako navode astronomi, veća količina materijala što se obrušava ka crnoj rupi.

Osim sene crne rupe i fascinantnih mlazeva, nazčnici su na snimcima primetili još dvije neobičnosti – vetar i povećani prsten. Slike pokazuju da se rubno posvetljeni mlaz povezuje s akrecionim crne rupe. Blizu crne rupe je profil emisije područja iz koje dolazi mlaz širi od očekivanog profila, što ukazuje na moguću postojanje vetra koji je povezan s tokom akrecije”, navode astronomi koji su snimili ovaj spektakl.

Veličina prstena na novoj slici je oko 50% veća u poređenju s fotografijom iz 2019. koju je snimila kolaboracijaEvent Horizon Telescope, a razlog tome je, kako navode astronomi, veća količina materijala što se obrušava ka crnoj rupi.

„Planiramo da posmatramo područje oko crne rupe u središtu M87 na različitim radio-talasnim dužinama da bismo detaljnije proučili emisiju mlaza. Sćedeće godine biće još uzbudljive jer ćemo moći da saznamo više o tome šta se događa u blizini jednog od najtajanstvenijih područja u kosmosu”, najavio je Eduardo Ros iz Instituta Maks Plank u Nemačkoj. Istraživanje pod naslovom A ring-like accretion structure in M87 connecting its black hole and jetobjavljeno je u časopisu Nature.

(Indeks)

O autoru

administrator

Ostavite komentar