Četrdeset godina nakon katastrofalne eksplozije reaktora u nuklearnoj elektrani Černobilj, izolovane šume u zoni isključenja, preopasne za ljude, postale su dom vucima koji ne samo da opstaju, nego i napreduju. Nova genetska studija otkriva da se možda prilagođavaju životu uz stalnu izloženost zračenju, razvijajući jedinstvene osobine koje bi mogle biti ključne za njihov opstanak, piše Science Alert. Nakon nesreće 26. aprila 1986. godine područje oko elektrane u blizini ukrajinskog grada Pripjata zabranjeno je za život. Zona černobiljske nuklearne elektrane u Ukrajini i Državni radioekološki rezervat Polesije u Belorusiji, koje zajedno pokrivaju 4.200 kavadratnih kilometara, pretvorili su se u neku vrstu radioaktivnog rezervata prirode.
U odsustvu ljudi divlje životinje su se vratile u velikom broju. Danas u šumama borave losovi, srne, jeleni, divlje svinje i čopori pasa koje su za sobom ostavili stanovnici. Prema popisu iz 2015, dok je brojnost većine vrsta uporediva s nezagađenim rezervatima u toj oblasti, „brojnost vukova je više od sedam puta veća”. Da bi otkrio otkuda toliko vukova, tim naučnika predvođen evolucionim biolozima Kerom Lav i Šenom Kembel-Stejtonom sa Univerziteta Prinston pokrenuo je istraživanje. Godine 2024. ušli su u zonu isključenja i prikupili uzorke krvi nekoliko vukova, a za upoređenje i vukova iz Belorusije, gde je zračenje niže, i iz američkog Nacionalnog parka Jelouston, u kojem je ono u normalnom iznosu. Analiza je otkrila da se kod černobiljskih vukova 3.180 gena ponaša drugačije u poređenju s drugim populacijama. Kada su ih uporedili s ljudskim genetskim podacima o raku, otkrili su da su 23 gena povezana s tom bolešću aktivnija kod černobiljskih vukova.
Ključno je da su ti isti geni povezani s boljim stopama preživljavanja kod nekih vrsta raka kod ljudi, a najbrže evoluirajuće delove genoma nalazili su se upravo u genima povezanim s protibtumorskim odgovorom kod sisara. Naučnici veruju da je genetski profil černobiljskih vukova oblikovan dugotrajnom, višegeneracijskom izloženošću zračenju. Te životinje žive u radioaktivnoj okolini i hrane se biljožderima koji pasu ozračene biljke, što dovodi do akumulacije zračenja u njihovim telima. No, još nije sasvim jasno kako im njihova genetika u tome pomaže.
„Moguće je da u populaciji postoji genetska varijacija koja nekim jedinkama daje veću otpornost ili izdržljivost na zračenje. U tom slučaju, one i dalje mogu obolevati od raka istom stopom, ali to možda ne utiče na njihove funkcije u istoj meri kao što bi uticalo na, recimo, jedinku izvan zone isključenja”, objasnio je Kembel-Stejton. Druga mogućnost jeste stvarna otpornost: „One se iz nekog razloga jednostavno bolje nose s tim teretom. Ili bi se moglo raditi o otpornosti, pa uprkos tom pritisku – izloženosti zračenju – jednostavno ne obolevaju od raka u tolikoj meri. Sivi vuci nude zaista zanimljivu priliku za razumevanje uticaja hronične, niskodozne, višegeneracijske izloženosti jonizujućem zračenju zbog uloge koju imaju u svojim ekosistemima”. Istraživači se nadaju da će ova otkrića, osim što pružaju uvid u neverovatnu prilagodljivost životinja, imati praktičnu primenu u humanoj medicini. Istraživanje, čiji su rezultati prvi put predstavljeni na konferenciji 2024, sada se priprema za objavu u naučnom časopisu.
„Počeli smo saradnju s onkolozima i kompanijama koje se bave izučavanjem raka da nam pomognu u tumačenju ovih podataka. Zatim pokušavamo otkriti postoje li ikakve neposredno primenljive razlike koje bi mogle ponuditi nove terapijske ciljeve za lečenje raka kod ljudi”, zaključio je Kembel-Stejton.
(Ilustracija YouTube/NatGeo)
(Indeks)
