U zaleđenom moru istočnog Antarktika u avgusta 2024. godine otvorila se velika rupa u zalivu Brejd, koji je u to doba godine inače potpuno zaleđen. Površina joj je 89.121 kvadratni kilometar, što je uporedivo s veličinom Portugalije. Satelitski snimci su dokaz pojave koju naučnici na tom području nikada nisu zabeležili, prenosi Science Alert. Indijski istraživači pod vođstvom geonaučnika Džibandžotija Svajna utvrdio je da je nastala zbog niza ekstremnih vremenskih uslova, ponajpre snažnih atmosferskih reka i morskih toplotnih talasa. Od jula do avgusta 2024. uočeno je šest takvih atmosferskih reka koje su donosile topao i vlažan vazduh. Naučnici navode da je to bio jedan od najjačih prenosa vlage usred zime.
„Niz intenzivnih atmosferskih reka, poznatih kao reke na nebu, preneo je velike količine vlage iz nižih geografskih širina. Istovermeno je stalno strujanje potiskivalo morski led ka polu”, objašnjavaju autori studije. Te pojave uzrokovalesu pojačano isijavanje toplote prema površini, zagrevanje atmosfere i topao sneg, što je sprečilo nastanak leda. „Istovremeno su snažni vetrovi izazvali Ekmanovo usisavanje, koje podiže topliju dubinsku vodu prema površini i tako pridonosi zagrevanju gornjeg sloja okeana. Dugotrajni morski toplotni talasi dodatno su usporili zaleđivanje”, piše u studiji. Ekmanovo usisavanje nastaje kada vetar pokreće velike mase površinske vode. U ovom slučaju proces na površinu podigao je duboku cirkumpolarnu vodu koja je toplija od površinske u to doba godine i tako zaustavio njeno zamrzavanje.
Pomenuti istraživači predviđaju da će ovakve pojave na Antarktiku postati češće. Klimatske promene, naime, jačaju atmosferske reke, uzrokuju češće i dugotrajnije toplotne valove u vazduhu i moru i zagrrvaju gornje slojeve južnog okeana. Antarktik je 2024. imao drugi najniži zabeleženi iznos zimskog morskog leda, odmah iza rekordne 2023. godine. Četiri u istoriji merenja dogodile su se upravo u poslednje četiri godine. U junu 2024. nije se zaledilo veliko područje Belingshausenovog mora, na zapadnoj strani Antarktika, veličine Francuske.
Morski led pluta okeanom i njegovo otapanje ne utiče na visinu vode. Međutim, on deluje kao zaštitni pojas oko ledenih ploča i lednika na kopnu, čije bi otapanje ubrzalo porast. Naučnike brine što će bez tog ledenog prstena veći deo antarktičkog ledenog pokrivača biti izložen sve toplijoj okeanskoj vodi. Morski led ključan je i za antarktičke ekosisteme jer od njegovog postojanja zavise prehrambeni lanci koji uplicišu na veliki deo svetskih okeana. Postoje jasni dokazi da su promene globalne klime posledica ljudskog delovanja, prvenstveno sagorevanja fosilnih goriva. To ujedno znači da je moguće promeniti smer ovih trendova. Istraživanje je objavljeno u naučnom časopisu Geophysical Research Letters.
(Ilustracija Unsplash)
(Indeks)
