Ona je posredno uticala i na stvaranje uslova za nastanak planeta. U ranom svemiru većinu atoma su činili vodonik i helijum, a prve generacije zvezda pretvarale su ih u teže elemente od kojih su kasnije nastale planete poput Zemlje
Pomoću podataka sa svemrrskog teleskopa James Webb napravljena je jedna od najdetaljnijih mapa tamne materije visoke rezolucije, koja pokazuje njeno preklapanje i preplitanje sa običnom materijom što čini zvezde, galaksije i sve što možemo da vidimo. Mapa objavljena 26. januara u časopisu Nature Astronomy nadovezuje se na prethodna istraživanja i pruža potvrdu i nove detalje o tome kako je tamna materija oblikovala galaksije, jata galaksija prečnika milionima svetlosnih godina i uslove za nastanak zvezda i planeta poput Zemlje. „Ranije smo gledali zamagljenu sliku tamne materije. Sada vidimo nevidljivu skelu svemira sa mnogo više detalja, zahvaljujući većoj rezoluciji.” kaže Dijana Skognamiljo, vodeća autorka naučnog rada i astrofizičarka u Nasinoj Laboratoriji za mlazni pogon u Južnoj Kaliforniji.
Tamna materija ne emituje, ne reflektuje, ne apsorbuje niti blokira svetlost. Ona prožima običnu materiju i sa njom je u uzajamnom gravitacionom delovanju. Pomenuti snimci preklapanja tamne materije i vidljive materije pružaju dodatnu potvrdu ove povezanosti. „Gde god vidimo veliko jato od hiljada galaksija, vidimo ogromnu količinu tamne materije na istom mestu. A kada vidimo tanak niz materije koji povezuje dva od tih jata, vidimo i niz tamne materije”, objašnjava Ričard Masi, astrofizičar sa Univerziteta Darem u Ujedinjenom Kraljevstvu i koautor studije. „Ova mapa pokazuje da su tamna materija i materija uvek bile na istom mestu. Razvijale su se zajedno.”
Područje koje mapa obuhvata je deo neba oko 2,5 puta veći od punog Meseca, u sazvežđu Sekstans. Ovaj region posmatran je sa najmanje 15 zemaljskih i svemirskih teleskopa u okviru projekta Istraživanje evolucije svemira (COSMO). Cilj istraživanja je precizno određivanje raspodele materije i njeno poređenje sa raspodelom tamne materije. Prva mapa tamne materije ovog područja je napravljena 2007. godine pomoću podataka sa svemirskog teleskopa Hubble u projektu koji su vodili Masi i Džejson Rods, astrofizičar JPL-a i koautora novog rada.
Teleskop James Webb je ovaj region posmatrao oko 255 sati i identifikovao gotovo 800.000 galaksija, od kojih su neke otkrivene prvi put. Skognamiljo i saradnici su tragali za tamnom materijom posmatrajući kako ona zakrivljuje prostor i savija svetlost udaljenih galaksija na putu ka Zemlji. Najnovija mapa sadrži oko 10 puta više galaksija nego mape ovog područja napravljene sa zemaljskih opservatorija i dvostruko više nego dobijene teleskopom Hubble. Ona otkriva nove koncentracije tamne materije i prikazuje mnogo detaljniju strukturu regiona koje je pr ethodni teleskop posmatrao.
Za preciznije određivanje udaljenosti mnogih galaksija korišćen je MIRI instrument za blisku infracrvenu svetlost zajedno sa podacima drugih svemirskih i zemaljskih teleskopa. Talasne dužine koje on registruje omogućavaju otkrivanje galaksija zaklonjenih oblacima kosmičke prašine. U ranoj fazi svemira materija i tamna materija su verovatno bile retko raspoređene. Smatra se da je tamna materija počela prva da se grupiše, a da je zatim gravitacijom privlačila običnu materiju, stvarajući regione u kojima su kasnije nastajale zvezde i galaksije.
Na taj način tamna materija određuje raspodelu galaksija u svemiru i podstiče njihovo ranije formiranje. Ona je posredno uticala i na stvaranje uslova za nastanak planeta. U ranom svemiru većinu atoma su činili vodonik i helijum, a prve generacije zvezda pretvarale su ih u teže elemente od kojih su kasnije nastale planete poput Zemlje. „Ova mapa pruža snažnije dokaze da bez tamne materije možda ne bismo imali elemente u našoj galaksiji koji su omogućili pojavu života”, smatra Rods.
Skognamiljo i deo njenih kolega planiraju da mapiraju tamnu materiju i pomoću budućeg svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman na području čak 4 .400 puta većem od regiona COSMOS. Njegovi primarni naučni ciljevi uključuju istraživanje fundamentalnih svojstava tamne materije i proučavanje da li se ona i kako menjala tokom kosmičke istorije. Te mape neće nadmašiti prostornu rezolucijuteleskopa James Webb-a. Još detaljniji uvid u raspodelu tamne materije biće moguć tek pomoću teleskopa sledeće generacije, poput planiranogHabitable Words Observatory, sledećeg velikog Nasinog koncepta u astrofizici.
(Indeks)
