Softverska analiza je prvobitno identifikovala 13 potencijalnih parova svetlosnih izvora. Međutim, posle izuzetno pedantne ručne provere i verifikacije svake lokacije pojedinačno, preostao je jedan jedini kandidat. Ovaj infracrveni izvor, koji odgovara veličini Neptuna na dalekim rubovima Sunčevog sistema, pomerio se za 47,5 lučnih minuta tokom 23 godine – što je oko jedan i po put širina punog Meseca.
Godinama unazad u naučnim krugovima kruže pretpostavke o postojanju tajanstvene devete planete na samom rubu Sunčeve porodice. Astronomi pretpostavljaju da je to hipotetički svet, po veličini sličnan Neptunu, koji kruži po eliptičnoj orbiti na ogromnoj udaljenosti od oko 300 astronomskih jedinica (AU) od naše zvezde. Postojanje je prvobitno naslućeno na osnovu specifičnog grupisanja i nagiba orbita transneptunskih tela, čije kretanje ukazuje na gravitacioni uticaj nepoznatog masivnog nebeskog tela. Uprkos brojnim sistematskim pretragama, direktan posmatrački dokaz za postojanje ove planete godinama je izmicao naučnicima. Zbog toga je tvrdnja ostala kontroverzna, ostavljajući otvoreno pitanje da li se na ivici Sunčevog sistema zaista krije još jedan gigantski svet. Zašto nam je do sada bila nevidljiva?
Razlog zašto je bilo gotovo nemoguće uočiti je klasičnim teleskopima u vidljivom spektru leži u jednostavnim zakonima fizike. Pretpostavljena orbita planete je bar 10 puta udaljenija od Sunca u odnosu na Neptun. Da bi bila uočena u vidljivoj svetlosti, sunčeva svetlost mora preći dug put do same planete, odbiti i potom preći celu razdaljinu nazad do Zemlje. Zbog dvostrukog puta nebesko telo veličine Neptuna na toj udaljenosti izgledalo bi čak 10.000 puta slabijeg sjaja u odnosu na njega. Međutim, sopstveno toplotno (infracrveno) zračenje same planete putuje samo u jednom smeru – ka nama. U infracrvenom spektru ova planeta je samo 100 puta slabijeg sjaja, što čini svemirske infracrvene teleskope idealnim i praktično jedinim alatom za pronalaženje.
Upoređivanje podataka iz dva istorijska svemirska pregleda neba otkrilo je suptilne pomake u dubokom svemiru. Istražujući ovu zagonetku u okviru svojih doktorskih studija, mladi naučnik Teri Long Fan sa Nacionalnog „Tsing Hua” univerziteta na Tajvanu, uz podršku međunarodnog tima stručnjaka iz Tajvana, Japana i Australije, primenio je inovativan analitički pristup. Na udaljenosti većoj od 300 AU, ma koja planeta bi se kretala toliko sporo da bi izgledala potpuno nepomično u kratkim vremenskih intervala osmatranjima sa pojedinačnih opservatorija. Da bi prevazišli ovaj izazov naučnici su uporedili podatke iz dva velika infracrvena pregleda celog neba: teleskopa IRAS (lansiran 1983. godine) i teleskopa AKARI (lansiran 2006. Godine, čije ime na japanskom simbolično znači svetlost). Upravo vremenski razmak od 23 godine omogućio im je da uoče minimalno kretanje potencijalnog nebeskog tela koje bi inače ostalo potpuno neprimećeno.
Nakon detaljnog filtriranja ogromne količine podataka, izdvaja se samo jedan fascinantan izvor. Za potrebe svojeg doktorskog pručavanja, Fan je smislio specijalizovani softverski algoritam da pročešlja hiljade infracrvenih izvora i izdvoji samo one koji su se pomerili za očekivani iznos na noćnom nebu. Softverska analiza je prvobitno identifikovala 13 potencijalnih parova svetlosnih izvora. Međutim, posle izuzetno pedantne ručne provere i verifikacije svake lokacije pojedinačno, preostao je jedan jedini kandidat. Ovaj infracrveni izvor, koji odgovara veličini Neptuna na dalekim rubovima Sunčevog sistema, pomerio se za 47,5 lučnih minuta tokom 23 godine – što je oko jedan i po put širina punog Meseca.
Šta je sledeće? Iako uočavanje infracrvenog izvora na dva mesta u razmaku od 23 godine predstavlja snažan pokazatelj i potencijalno prvi direktan posmatrački dokaz, samo dve poznate pozicije nisu dovoljne da se potpuno izračuna precizna putanja ovog tela. Kako navodi dr Fan, neophodna su hitna dodatna posmatranja. Ona će se sprovesti pomoću izuzetno osetljive kamere širokog polja DECam (Dark Energy Camera) na teleskopu Victor M. Blanco u Čileu. Ukoliko posmatranja potvrde putanju, zvanično će se dobiti dugotraženi član Sunčevog sistema.
Analizu ovog značajnog naučnog rada objavio je astrobiolog dr Luis Dartnel, ističući da bi se moglo stići na sam prag istorijskog trenutka u astronomiji. Ukoliko se dokaže da slab infracrveni izvor predstavlja spori udaljeni svet na samoj ivici našeg kosmičkog susedstva, to će iz korena promeniti razumevanje strukture, evolucije i granica Sunčevog sistema. Da li se nalazimo pred trenutkom u kojem će se konačno dopisati nova planeta?
(Astronomski magazin)
