Naučnici su zvučno rekonstruisali dramatičnu promjenu Zemljinog magnetskog polja koja se dogodila pre otprilike 41.000 godina. Koristeći podatke satelitske misije Swaem Evropske svemirske agencije (ESA) i geološke zapise iz drevnih stena i sedimenata, pretvorili su podatke o promeni polova u zvuk. Da bi dočarali silinu događaja, u zvučnu sliku dodali su snimke škripanja drva i sudaranja kamenja, piše Science Alert. ESA je 2024. godine to opisala kao komponovanje muzike prema notnom zapisu koji je sama planeta ispisala pre više hiljadugodišta. Magnetsko polje stvara vrtloženje tekućeg metala duboko u Zemljinom jezgru, a proteže se stotinama hiljada kilometara u svemir i štiti planetu od solarnih čestica koje bi inače uništile atmosferu. Linije polja po pravilu oblikuju uredne, zatvorene petlje, no povremeno se taj postojani obrazac uruši.
Konkretan događaj poznat je kao Lašampov preokret, nazvan po tragovima koje je ostavio u tokovima lave u Francuskoj. Istraživanje predstavljeno 2024. godine pokazalo je da je u toku preokreta magnetsko polje oslabilo na svega pet posto svoje uobičajene snage i takvo ostalo stolećima. Zapisi iz uzoraka leda i morskih sedimenata tog razdoblja potvrđuju da se iznos berilijuma-10, izotopa koji nastaje udarom kosmičkih zraka u atmosferu, udvostručio. To ukazuje na znatno veći prodor zračenja, a oponašanja ukazuju da je mogao biti pogođen i ozonski omotač. Geonaučnik Kris Tarni, koji je 2021. datirao ovaj događaj, opisao ga je kao trenutak u kojem je „naš štit od kosmičkog zračenja potpuno nestao”. To razdoblje se poklapa s klimatskim i ekološkim promenama širom sveta, uključujući izumiranje australijske megafaune. Zanimljivo je da se podudara i s nastankom nekih od najstarijih poznatih pećinskih crteža, što je navelo istraživače na pretpostavku da je događaj možda naterao ljude da potraže sklonište.
Samo preokretanje trajalo je oko 250 godina. Za to vreme polje se nakratko urušilo na snagu između nula i šest posto uobičajene, pre nego što se ustalilo u obrnutoj orijentaciji sledećih 440 godina. Čak i tada polje se nije potpuno oporavilo i u najboljem je slučaju dosezalo tek četvrtinu današnje snage. Postavlja se pitanje može li se to ponoviti. Verovatno ne u bliskoj budućnosti, ali Zemljino polje trenutno pokazuje pojačanu aktivnost. Magnetski severni pol nastavlja da se pomera od Kanade ka Sibiru, i to dovoljno brzo da su naučnici morali službeno da ažuriraju njegov položaj.
Iznad južnog dela Atlantskog okeana sateliti snimaju ogromno udubljenje u polju, područje nazvano Južnoatlantska anomalija. Ta oblast se od 2014. do 2025. godine proširila za površinu gotovo upola manju od kontinentalne Evrope. „Južnoatlantska anomalija se menja drugačije ka Africi nego u blizini Južne Amerike. Tu se događa nešto posebno što uzrokuje jače slabljenje polja”, rekao je Kris Finli, profesor geomagnetizma na Tehničkom univerzitetu u Danskoj, koji je vodio studiju o širenju anomalije 2025. Trenutna istraživanja upućuju da anomalija nije nužno znak nadolazećeg potpunog preokreta, jer su se slična slaba područja pojavljivala u prošlosti bez većih posledica. Tačan trenutak sledećeg preokreta nije poznat i upravo zato naučnici nastavljaju posmatranjs. „Razumevanje ovih ekstremnih događaja važno je zbog njihove pojave u budućnosti, predviđanja svemirske klime i procene učinaka na okolinu i sastav Zemlje”, izjavila je Sanja Panovska iz GFZ u Potsdamu. Ona je 2024. rekonstruisala podatke o magnetskom polju za ovo ozvučavanje.
(Indeks)
