Podaci pokazuju neočekivan paradoks: čak i najmanja izgledaju kao što su bila u prvobitnom stanju. Analiza boja, koja služi kao pokazatelj sastava površine, otkrila je da su sačuvala istoriju svojeg postanka. Rečena pojava upućuje na dve mogućnosti: ili u udaljenom svemiru ima znatno manje sudara nego što se pretpostavljalo, ili je površina ovih planetezimala iznenađujuće otporna na udare.
Istraživanje najudaljenijih i najmračnijih granica Sunčevog sistema dostiglo je novu prekretnicu zahvaljujući podacima sa dva najmoćnija teleskopa – Hubble i James Webb (JWST). U dva naučna članka upravo objavljena u časopisu The Astronomical Journal naučnici su opisali otkriće 27 novih transneptunskih objekata (TNO). Pomenuta nebeska tela predstavljaju dragocene svojevrsne fosile iz vremena nastanka Sunčevog sistema. Kao ostaci prvobitnih planetezimala koji nikada nisu prerasli u planete, oni nude neposredan uvid u hemijske i fizičke uslove koji su vladali u disku gasa i prašine pre više milijardi godina. Sada se nalaze u hladnim područjima iza Neptunove putanje. Prema podacima iz novog proučavanja, svi su manji od 40 kilometara u prečniku, a najmanji dostižu svega 10 kilometara.
Naučnici ih dele u dva ključna skupa na osnovu dinamičkog stanja:
- Dinamički hladni: Poreklom iz Kajperovog pojasa, kreću se po gotovo kružnim orbitama u ravni ekliptike. Budući da se nisu značajno pomerali od svojeg nastanka, predstavljaju najverniji zapis rane istorije Sunčevog sistema.
- Dinamički topli: Prvobitno su se uobličili između Urana i Neptuna. Zbog snažnih gravitacionih rezonanci džinovskih planeta, izbačeni su u takozvani rasuti disk (Svatteres Disc), gde sada zauzimaju izdužene i nagnute orbite.
Dejvid Triling sa Univerziteta Severna Arizona ističe najbitniju važnost ovih nebeskih tela navodeći da dinamički topla zadržavaju potpis mesta na kojem su postala, uprkos tome što su nakog toga ispreturana i izbačena iz prvobitnog okruženja. Jedno od najznačajnijih naučnih iznenađenja proizašlo je iz analize njihovog sastava i boje, koju je predvodila Anastasija Morgan sa Univerziteta Severna Arizona. Prethodne teorijske zamisli upućivale su da bi mali morali biti podložni čestim sudarima i usitnjavanju. A to bi nužno izbacilo unutrašnje slojeve materije, čime bi se promenio površinski sastav, a samim tim i boja u poređenju sa onima većeg prečnika. Međutim, podaci pokazuju neočekivan paradoks: čak i najmanji u izgledaju kao prvobitnom stanju. Analiza boja, koja služi kao pokazatelj sastava površine, otkrila je da su sačuvali istoriju svojeg postanka. Rečena pojava upućuje na dve mogućnosti: ili u udaljenom svemiru ima znatno manje sudara nego što se pretpostavljalo, ili je površina ovih planetezimala iznenađujuće otporna na udare.
Otkriće malih nebeskih tela milijardama kilometara udaljenih od Zemlje predstavlja izuzetan izazov. Ona su, naime, neverovatno bleda, s magnitudama sjaja koje se kreću od 24,1 do 29,3. Da bi se razumeo ovaj složeni poduhvat, koristi se poređenje sa uočavanjem roja svitaca na Mesecu viđenih sa Zemlje. Teleskop James Webb bio je presudan za precizno određivanje veličine, zahvaljujući svojem infracrvenom senzoru. Njegova suštinska prednost temelji se na fizičkim principima svetlosti, U vidljivoj svetlosti sjaj predmeta zavisi od njegovog albeda (reflektivnost). Sjajan može biti ili veoma veliki, ili mali ali pokriven ledom. U infracrvenoj svetlosti sjaj direktno zavisi od veličine (toplotne emisije), što omogućuje istraživačima da izračunaju tačan prečnik bez nagađanja o sastavu površine.
Marijele Eduardo sa Univerziteta Viktorija analizirala je statističku raspodelu veličina novootkrivenih nebeskih tela iza Neptuna, i to je dovelo do važnih saznanja u vezi s ranim Sunčevim sistemom. Iako su hladan i topli skup nastali u različitim delovima protoplanetarnog diska – u drastično drugačijim uslovima gustine i temperature – proces formiranja proizveo je skoro identičnu distribuciju veličina. To ukazuje da je proces oblikovanja planetezimala bio iznenađujuće neosetljiv na uslove u disku. Posmatranja su, takođe, otkrila da postoji manji broj veoma malih nego što predviđaju postojeće pretpostavke, a to postavlja nove izazove za razumevanje narastanja materije u ranom sistemu.
Navedeno opsežno proučavanje potvrđuje da objedinjavanje osmatranja dva teleskopa, Hubble i James Webb, omogućuje dubinsko istraživanje koje je doskora bilo nezamislivo. Prepoznavanje 27 malih i bledih nebeskih tela na samom rubu tame daje odgovore o uslovima koji su vladali u ranom Sunčevom sistemu, mnogo pre nego što su se džinovske planete stabilizovale na svojim današnjim položajima.
(Astronomski magazin)
