Gebekli tepe na jugoistoku Turske najstarija je poznata monumentalna građevina na svetu. Arheolozi su nedavno došli do novih otkrića pronašavši nalaze koji bacaju novo svetlo na život neolitskih ljudi, a potencijalno dovode u pitanje ono što se dosad mislilo o nameni ovog kompleksa. Na arheološkom nalazištu na obroncima planine postoje ostaci niza monumentalnih građevina s raskošno ukrašenim stubovima visokim 5,5 metara i masivnim klesanim kamenjem. Može se zamisliti kao praistorijski kompleks nalik hramu, sličan Stounehendžu, ali veći, raskošnije ukrašen i, sa svojih 11.600 godina, mnogo stariji.
Građen je od 9.600. do 8.200. godine pre nove ere, hiljadama godina pre drugih velikih megalitskih građevina. U to vreme svet je tek izlazio iz poslednjeg ledenog doba, a poljoprivreda je tek počinjala da se razvija u pojedinim delovima. Deo najnovijih istraživačkih radova fokusiran je na površinu veličine 80 puta 70 metara, udaljenu svega nekoliko koraka od čuvenih ruševina nalik hramu koje obično privlače najveću pažnju. Međutim, iskopavanja sada otkrivaju sasvim drugačiju, više stambenu stranu ovog nalazišta. Podaci prikupljeni površinskim i geomagnetnim snimanjima ukazuju da je na ovom delu nekada bilo nekoliko velikih javnih građevina četvorougaonog oblika.
Profesor Necmi Karul, koordinator projekta Stone Hills, objasnio je da unutrašnji raspored građevina otkrivenih tokom novih iskopavanja ukazuje na to da su bile stambene i da su korišćene kao nastambe tokom druge faze nalazišta, otprilike početkom 9. milenijuma pre nove ere. Čemu je služio Gebekli tepe? Novi nalazi dovode u pitanje prvobitnu pretpostavku prema kojoj nije bio naselje, već izdvojeni kompleks hramova za ceremonijalna okupljanja. Otkriće stambenih građevina, naprotiv, ukazuje da su ljudi tu živeli, a da nisu samo dolazili radi obreda.
Uprkos decenijama iskopavanja, arheolozi su pronašli malo dokaza o pripitomljenim biljkama ili životinjama, a i keramici, zbog čega su neki zaključili da su ga izgradili lovci-sakupljači, a ne ljudi koji su se bavili ustaljenom poljoprivredom. Klaus Šmit, koji je devedesetih godina prvi započeo ozbiljna arheološka istraživanja lokaliteta, čvrsto je verovao da je Gebekli tepe bio isključivo ceremonijalni kompleks. Tvrdio je čak da su ga lovci-sakupljači izgradili i održavali kao mesto rituala i da je društvena organizacija potrebna za takav poduhvat bila jedan od pokretača poljoprivredne revolucije i nastanka složenih naselja. Ovo tumačenje je poslednjih godina bilo predmet kritika, a najnovija saznanja dodatno podupiru sve izraženiju ideju da su ljudi zaista živeli na ovom mestu, barem u jednom delu njegove duge istorije, piše IFL Science.
„Uporedo sa iskopavanjima, veliku pažnju posvećujemo konzervatorskim radovima. Prilikom ponovnog postavljanja poslednjih fragmenata površine monolita u građevini C, ojačali smo zidove građevine D i spojeve temelja dva centralna monolita. Takođe osiguravamo monolite od podrhtavanja tla pomoću čeličnih sajli. Istovremenim iskopavanjem, restauracijom i konzervatorskim radovim a na različitim delovima, ovu jedinstvenu baštinu prenosimo u budućnost kroz sveobuhvatan pristup”, izjavio je Mehmet Nuri Ersoj, ministar kulture i turizma.
(Ilustracija Wikimedia Commons)
(Kliks)
